“Ахаа, бид дотуур байрандаа аймаар их өлсдөг”

ДОТУУР БАЙРНЫ ХҮҮХДҮҮД 2315 ТӨГРӨГИЙН ХООЛ, ХҮНСЭЭР НЭГ ХОНОГИЙГ ӨНГӨРӨӨЖ БАЙНА

2315 төгрөг. Энэ бол ерөнхий боловсролын сургууль, мэргэжлийн боловсрол эзэмшүүлэх сургалтын төвийн дотуур байранд амьдарч буй

сурагчдад улсаас оноосон нэг хоногийн хоолны өртөг. Өөрөөр хэлбэл, дотуур байранд амьдардаг л бол зургаан настай, арван зургаатай аль нь ч энэ л өртөгт тохирсон хоол,

ЦААШ УНШИХ

15 СЕКУНТ ХҮЛЭЭ

хүнсээр 24 цагийг буюу нэг хоногийг өнгөрүүлнэ гэсэн үг. Эхлээд 2315 төгрөгөөр юу худалдан авч идэж, ууж цаашилбал цадаж, 24 цаг өл даахыг тооцоолох гээд үзье.

Энэ мөнгөөр өнөөдөр нэг таваг цуйван, нарийн мах эсвэл банштай цай гээд нэг, хоёрдугаар хоолны алиныг нь ч авч хүрэлцэхгүй. Тиймээс хамгийн хямд үнээр буюу 600 төгрөгөөр ширхэгийг нь тооцож бууз эсвэл хуушуур гурвыг, мөн нэг аяга цай /200 төгрөг/ аваад дээрх төсвөөс 315 төгрөг үлдэнэ гэсэн үг. Эдгээрээр нэг удаад цайлж дөнгөх ч шилжилтийн насан дээрээ яваа хүүхдүүдийн олонх нь цадахгүй. Дотуур байрнууд уг төсвөөр сурагчдын хоол, хүнсний хэрэгцээг ихэвчлэн улирлаар, хагас жилээр бэлтгэдэг. Тэгвэл уг мөнгөнд багтсан хүнсээр сурагчид өдөрт гурван удаа цайлж, хооллож байна. Олонх дотуур байр орон нутагт, сумдад байрладаг бөгөөд тэнд амьдарч байгаа хүүхдүүдийн дийлэнх нь мал дээр өссөн өсгөлүүн, чийрэг биетэй, ялангуяа махан хоол идэж өссөн малчдын хүүхдүүд байдаг. Тэдэнд уг сумын төв, аймагт ах, дүү хамаатан садан байхгүй учраас эрдэм ном сурахын тулд дотуур байранд хамрагддаг. Өөрөөр хэлбэл, дотуур байранд амьдарч байгаа хүүхдүүдэд байрных нь гал тогооноос өөр хооллож, ундлах газар хомс. Энэ нь өдөр бүр 2315 төгрөгеер “амь зууж” байна гэсэн үг. Уг нэг хүүхдэд ногдох өртгийг Монгол Улсын Засгийн газар 2012 онд баталсан байдаг юм. Засгийн газраас ерөнхий боловсролын сургууль, мэргэжлийн боловсрол эзэмшүүлэх сургалтад хамрагдаж байгаа сурагчдад хоногийн 24 цагт 2315 төгрөгийн хоол, хүнсний “эрх” өгсөн байдаг. Харин өдөрт 8-10 цаг ажилладаг цэцэрлэгийн 1.8-5 насны хүүхэд тус бүрт 1650 төгрөг, 24 цагаар ажилладаг цэцэрлэг, сувилалд хамрагдаж байгаа хүүхдэд 2400 төгрөгийн “эрх” олгожээ. Энэ нь ерөнхий боловсролын сургуульд суралцаж байгаа сурагчид цэцэрлэгийн насныхантай бараг ижил нормоор хооллож байгааг харуулж байгаа юм. Өөрөөр хэлбэл, сургуулийн насны хүүхдүүд цэцэрлэгийн багачуудаас хамаагүй илүү хоол, хүнс хэрэглэдэг. Тиймээс дотуур байранд хамрагдаж байгаа сурагчдын хоол, хүнсний зардлыг нэмэгдүүлэх зайлшгүй шаардлага байгаа юм.

Монгол Улсын баялаг бол эрүүл иргэн. Эрүүл чийрэг бие бялдар, оюун ухаантай болохын тулд эхийн хэвлийд бойжиж эхлэхээсээ тэжээллэг, илчлэг, амин дэмтэй хоол, хүнс хэрэглэх ёстойг хүн бүр мэддэг. Тэгвэл монголын баялаг, ирээдүйг авч явах хүүхэд багачуудын цөөнгүй хувь нь сургууль, сургалтын төвийнхөө дотуур байранд өсөж, сурч амьдарч байна. Тэдний хоол, хүнс шаардлагатай амин дэмээр баялаг, тэжээллэг, чанартай байх ёстой. Хүүхдүүд өөрийн биед тохирсон хоол хүнс хэрэглэснээр эрүүл, чийрэг нэгэн болж өсч торнидог. Гэвч дотуур байрны хүүхдүүдэд шаардлагатай хоол, тэжээлийг дотуур байрны гал тогоо буюу монголын Засгийн газар өгч чадахгүй байна. Оюун ухаан хийгээд бие бялдрын ид өсөлт, хөгжилтийн үе дээрээ буюу бага, дунд, ахлах боловсрол эзэмшиж байх үедээ хүүхдүүд шаардлагатай амин дэм, тэжээл, эрдсийн дутагдалд орох нь маш олон сөрөг үр дагавартайг мэргэжлийн хүрээнийхэн баталдаг.

“ЭГЧЭЭ ДАХИАД ЖААХАН ШӨЛ НЭМЧИХ ТЭГЭХ ҮҮ”

ГЭЭД ГУЙХААР МАШ ХЭЦҮҮ БАЙДАГ”

Монгол Улсын Засгийн газар сурагчдыг 2315 төгрөгөөр 24 цагийг “аргал” хэмээхдээ уг төсөвт багтсан хүнсний бүтээгдэхүүн хүүхдийн бие болон оюуны өсөлт, хөгжилтийг дэмжих чанар, илчлэг, шимт бодис агуулсан хамгийн чанартай байх ёстойг албаныханд даалгасан байдаг. Энэ нь үнэнд хэр нийцэж, эл өртөгт таарсан бүтээгдэхүүн 6-18 насны хүүхдэд шаардлагатай тэжээл, амин дэмийг өгч чадна гэж та бодож байна уу. Үгүй л болов уу. Учир нь дотуур байранд амьдардаг сурагчдын тодорхой хувь тааруу, муу үнэлгээтэй суралцдаг төдийгүй хичээл хийх сонирхол нь бусдыг бодоход бага байдгийг багш, ажилтнууд ярьдаг. Үнэхээр нас биед хүрэх гэж байгаа 16 настай хөвгүүн 6 настай бяцхан охинтой ижил нормын хоол, хүнс идээд цадах болов уу. Зургаан настай хүүхэд, 16 настай хүүхэд хоёрын хувьд бүх зүйлс нь тэс ондоо. Гэтэл тэд дотуур байрандаа яг адилхан хэмжээтэй хоол иддэг. Дотуур байрнаас гаргасан нормын дагуу өглөө гурван зүсэм талх, масло, элсэн чихэр, хоёр аяга хар цай уугаад л сургуульдаа явдаг. Өдөр 350 грам орчим шөлтэй хоол иддэг. Орой нь жижиг аягатай шөл иддэг. Эдгээр хоол нь ид хөдөлгөөний идэвхтэй байгаа хүүхдүүдийн биед маш хурдан шингэдэг. Энэ талаар орон нутагт сурвалжлагаар явж байхад дотуур байрны тогооч “Дотуур байрны хүүхдүүд үнэхээр хэцүү байдаг. Цаанаасаа тавьж өгсөн хоол хүнс нь хаанаа ч хүрэлцдэггүй юм. Өнөөдөр мах ямар үнэтэй байгаа билээ. Хүүхэд 2315 төгрегөөр нэг хоног байна гэдэг амьдрал дээрээ үнэхээр хэцүү шүү дээ. Хоолны төрлөө олшруулж, амин дэмтэй бусад бүтээгдэхүүнийг нэмэгдлээр хэрэглэх боломжгүй байдаг. Тухайлбал, сургуулийн насны хүүхдүүдийн биед нэн чухал шаардлагатай төрөл бүрийн жимс, жимсгэнэ, бусад хүнсний ногоо, бүтээгдэхүүн хоолны цэсэнд байхгүй. Энэ нь хүүхдүүдийн өсөлт, хөгжилтөд сөргөөр нөлөөлдөг байхыг үгүйсгэх аргагүй. Манай дотуур байрны зарим бага ангийнхан заримдаа өлсөөд байна гээд уйлдаг. Харин том ангийнхан нь “Эгчээ дахиад жаахан шөл нэмчих тэгэх үү” гээд гуйхаар маш хэцүү байдаг. Эгч нь хоол хийхдээ чадах чинээгээрээ шөлийг нь их хийгээд хүүхдүүдэд нэг аяга ч болтугай хоосон шөл илүүчлэхийг хичээдэг. Гал тогооны өрөөнд хоол гуйгаад зогсож байгаа хүүхдүүдийн нүдийг харж чаддагүй. Үнэндээ дотуур байранд амьдарч байгаа хүүхдүүд өл залгах төдий л байна шүү дээ” гэж ярьж байсан.

“ӨЛСӨӨД БАЙХААР ҮНЭНДЭЭ ХИЧЭЭЛ ХИЙХ СОНИРХОЛ ТӨРДӨГГҮЙ ЮМАА. ТЭГЭЭД Л ХИЧЭЭЛДЭЭ МУУ СУРААД БАЙГАА ЮМ”

Харин дотуур байрны нэгэн хүүхэдтэй нэрийг нь сонин дээр гаргахгүй хэмээн тохиролцож цөөн хором ярилцсан юм. Тэр хүүгээс дотуур байранд байх гоё байна уу гэж асуусан юм. Тэгсэн өөдөөс “Ахаа бид нар дотуур байрандаа аймаар их өлсдөг юм. Багшдаа өлсөөд байна гэж хэлэхээр багш маань сумын дэлгүүрээс боов зээлээр авч өгдөг. Дараа нь цалингаа буухаар бидний идсэн боов, боорцогны мөнгийг өөрөөсөө өгдөг. Аяганд шөл хийгээд өгөхөд дотор нь гурав, дөрвөн ширхэг мах байдаг. Хоол хийхдээ шөл, ногоогоор нь түрээд л халбага сэлсэн их шөлтэй хоол өдөр болгон иддэг. Бид нар гэртээ харихдаа л гэдсээ дүүртэл хоол идээд ирдэг. Өлсөөд байхаар үнэндээ хичээл хийх сонирхол төрдөггүй юм аа. Тэгээд бид нар муу сураад байгаа юм. Манай өрөөний хүүхэд бүр их хоол идэж байна зүүдэлдэг. Би зун гэртээ байхдаа тарган байсан. Дотуур байранд анх ирээд жингээ үзэхэд 32 килограмм байсан чинь одоо 29 болчихсон байна лээ. Уг нь өлсдөггүй байвал дотуур байранд амьдрах гоё байдаг" гэж ярив.

Дотуур байрны хүүхдүүд хоол хүнсний дутагдалтай өлсөж байгаагаас болоод хичээл, номдоо тавих анхаарал сул болж, сонирхолгүй, өвчлөмтгий, сул биетэй болох цаашилбал сургууль завсардах зэрэг сөрөг үзэгдлүүд газар авсаар байгаа гэдгийг хөдөө орон нутгийн дотуур байрны багш нар онцолж байна лээ.

2012 оны өргөн хэрэглээний хүнсний бүтээгдэхүүний үнэ өнөөдөр /2014.10.20/ хэд дахин нэмэгдсэн. Ялангуяа нийслэлээс алслагдсан аймаг, сумдад өргөн хэрэглээний хүнсний бүтээгдэхүүний үнэ нийслэлд байгаагаас хэд дахин нэмэгддэг. Гэвч дотуур байранд амьдарч байгаа сурагчид 2315 төгрөгт багтсан хоолоор өнөөдрийг хүртэл болгосоор байна. Хэдийгээр 2012 онд шинэчлэн тогтоосон энэ норм /2315 төгрөг/ өмнөх үнэ ханшийг нэмэгдүүлсэн ч өнөөдрийн хувьд  хаанаа ч хүрэлцэхгүй байгааг дээр дурдсан билээ.

Монгол Улсын Засгийн газар ерөнхий боловсролын сургууль, мэргэжлийн боловсрол эзэмшүүлэх сургалтын төвүүдийн дэргэдэх дотуур байранд хамрагдаж байгаа сурагчдын биеийн өсөлт, оюун ухааны хөгжилтийг дэмжих тэжээллэг, чанартай бүтээгдэхүүнээр хангахын тулд хоол, хүнсний төсөвт нормыг нэмэх шаардлагатай байна. Энэ нь Монголын ирээдүй болсон хүүхэд, багачуудыг сурч, боловсроход хамгийн чухал зүйлийн нэг билээ.

Сургуулийн дотуур байрны /10-14 нас/ хүүхдийн хоногийн хоолны норм, үндсэн шимт бодис, илчлэгийн хэрэгцээ